Hoe leg ik uit wat ik als blinde of slechtziende zie?

Deel dit bericht met je netwerk!

Om de vrijdag blog ik over hoe ik dingen aanpak met mijn visuele beperking. Het betreft zaken die mensen aan mij vragen of juist niet durven vragen. Deze keer: Hoe leg ik uit wat ik als blinde of slechtziende zie?

Met slechtziende en blinde vrienden heb ik het hier wel eens over: Hoe leg jij aan anderen uit wat je nog kunt zien? Het is een vraag die ons vaak gesteld wordt door ziende mensen. Ze willen het zo graag begrijpen, maar hoe leg je dat uit?

Vooroordelen

‘Lijkt me zo naar om altijd in een zwarte wereld te leven.’
Toen ik nog wat zag: ‘Zo slecht zie je ook weer niet. Je beweegt heel makkelijk in je eigen huis.’
Nou, deze veronderstellingen kloppen niet. Wel of niet kunnen zien is afhankelijk van factoren en als je niet kunt zien zie je geen zwart, maar je ziet niets.

Vooraf

Mijn hele leven vragen mensen mij al: ‘Wat zie je nou precies wel en niet?’ Toen ik nog 2% zag, was dit lastig uit te leggen. Ik had geen vergelijkingsmateriaal. Ik draaide de vraag daarom wel eens om en vroeg dan: ‘Maar wat zie jij dan?’ Daar konden ze geen duidelijk antwoord op geven: ‘Nou, gewoon net als iedereen. Normaal.’ Waarop ik vroeg: ‘Ja, maar wat is dat dan?’ Blijkbaar kunnen zienden het zelf ook niet uitleggen, maar ze verwachten het wel van mij.

In 2014 werd ik nagenoeg blind en ik verwachtte dat het gevraag minder zou worden. Er is echter niets veranderd. De vragen gaan nu alleen over wat ik als blinde zie. Inmiddels heb ik een duidelijke beschrijving bedacht voor wat ik zag en nu zie. Hieronder geef ik antwoord op beide vragen.

In Over Debby vertel ik ook over mijn visuele beperking.

Wat zie ik nu? (Sinds 2014)

Sinds 2007 zie ik door een oogontsteking niets meer met mijn linkeroog en sinds 2014 zie ik met mijn rechteroog alleen licht en donker. Als ik naar een directe lichtbron kijk, kan ik zien of deze aan of uit is. Op een enkele goede dag zie ik in een sterk verlichte omgeving grove vormen. Doordat het oog niet helemaal blind is, leef ik met dit oog in een schemerwereld. Hetgeen dat ik nog zie, helpt me niet. Ik kan niets met de beperkte informatie, daarom noem ik mezelf blind. Dit zegt mensen meer dan zeer slechtziend.

Sommigen denken dat je als je blind bent alleen zwart ziet. Dit klopt niet. Je ziet helemaal niets. Wat is niets dan? Niets is, zoals het woord zegt, niets. Het is of dat linkeroog er niet is. Als ik vraag: ‘Wat zie jij met je achterhoofd, ellebogen of knieën?’ Krijg ik waarschijnlijk als antwoord een verward: ‘Eh, niets natuurlijk.’ Zo is het voor mij. Ik zie niks, nakkes, nada. Geen wit, geen zwart, geen grijs of geen pimpelpaars. Gewoon niets.

Wat zag ik toen ik nog iets kon zien? (Voor 2014)

Voor ik blind werd, heb ik nog iets gezien. Voor de duidelijkheid deel ik dit verhaal op in een stuk theorie en een praktijk uitleg.

De theorie: Medische achtergrond

In medische termen noem je mijn oogproblemen Ablatio Retinae (=netvliesloslating). Ik ben inmiddels meer dan twintig keer aan mijn retinae (=netvlies) geopereerd, waarvan een paar dubbele oogoperaties. Deze operaties vonden plaats in het oogziekenhuis in Rotterdam en later in Antwerpen.

Ik heb een zwak netvlies, daardoor scheurt het snel. Als kind lette ik daar zelf niet op en ik was te wild, waardoor het steeds losliet (=ablatio). Tijdens een dergelijke operatie doen ze siliconenolie in je oog om het netvlies op zijn plaats te houden, zodat het weer vastgroeit. Ik was allergisch voor de olie. Normaal kon het enkele jaren in het oog blijven zitten, zodat het netvlies goed vastgroeit. Bij mij moest het er binnen vier maanden weer uit. Na deze korte periode had het netvlies niet de tijd om goed vast te groeien en liet daardoor snel los, waardoor ik vervolgens weer geopereerd moest worden. Het was dus een vicieuze cirkel.

Mijn oogarts zei altijd dat ik veel meer met mijn zicht deed dan eigenlijk mogelijk is. Dit merkte ik zelf ook. Het was daardoor lastig voor mensen te begrijpen hoe slecht ik zag. Ik kon snel een nieuwe omgeving in me opnemen. In een bekende omgeving leek het of ik helemaal niet slecht zag, omdat ik door mijn goede oriëntatie en de restvisus me prima kon verplaatsen. Wanneer ik in een vreemde omgeving kwam, was ik een stuk minder zeker van mezelf.

Wat zag ik: De praktijk

Dit was het theoretische deel, nu concreet. Wat zag ik nou? Ik zag grote kleurvlakken zonder details. Hieronder een aantal voorbeelden:

Voorbeeld 1: Personen
  • Ik zag de vorm van een mens, maar kon de persoon niet herkennen.
  • Ik kon de kleur van kleding zien, maar niet de opdruk.
  • Ik zag op enkele meters afstand waar iemands gezicht was, maar ik kon niet de ogen, neus of mond zien.
  • Vaak zag ik de kleur van iemands haar, maar ik kon niet het kapsel zien.
  • Ik kon niet zeggen of iemand knap of lelijk was, dik of dun (wel weer de extremen).
  • Als ik je tegenkwam op straat liep ik je straal voorbij, omdat ik je niet herkende.
  • Ik kon geen mensen vinden in een drukke omgeving (restaurant/station). Ik ging dan op de stemmen af.
Voorbeeld 2: Bruine stam + groene bol = boom

Buiten zag ik dat er een boom stond, maar ik zag de stam als iets egaals. De takken zag ik niet. De bladeren waren voor mij een grote groene massa.
Ik zag de boom dus zoals kleine kinderen hem tekenen: geen afzonderlijke details, maar een bruine stam en een grote groene bol.

Voorbeeld 3: Tv kijken

Ik keek tv, maar dan zat ik dichtbij. Ik kon de ondertitels niet lezen. Als ik dat wilde, moest ik met mijn neus op het scherm zitten en dan kon ik net drie woorden lezen voor de ondertitels weer weg waren. Ook kon ik actiefilms niet goed volgen, omdat het dan zo druk is op het scherm.

Voorbeeld 4: Lopend buffet

Iets simpels als een lopend buffet was lastig. Lopen met een geleidehond en een dienblad langs een lopend buffet gaan slecht samen: ik had maar een hand om het blad vast te houden. Ik zag dat er dingen op het buffet stonden, maar kon niet zien wat de individuele onderdelen waren. Er aan voelen was natuurlijk niet hygiënisch. Ook het vinden van de kassa of bestelbalie was niet vanzelfsprekend, omdat het voor mij een en al balie was.

Uitzonderingen

Nu ga ik het ingewikkelder maken. Als het ergens licht was, zag ik veel beter dan als het donker was. Ik had baat bij veel licht en contrast. Ik kon bijvoorbeeld in mijn schoollokaal goed mijn weg vinden, omdat de witte tafeltjes goed afstaken tegen de donkere vloerbedekking. Maar als iemand een zwarte tas op deze vloerbedekking zette, struikelde ik, omdat ik hem niet zag.

Naast alle genoemde factoren was het verschillend per dag. Als ik ziek of moe was, had dat een weerslag op mijn ogen.

Iemand laten ervaren hoe hoe het is om een visuele beperking te hebben

Tegenwoordig bestaan er ervaringsmogelijkheden, waarmee je ziende mensen kan laten ervaren hoe het is een visuele beperking te hebben. Voorbeelden zijn:

  • De KNGF-geleidehondenbeleving: In Amstelveen ervaar je via het lopen op een loopband hoe het is om met 2% zicht en een blindengeleidehond door het hart van Amsterdam te lopen.
  • Restaurant Ctaste: In Amsterdam kun je in het donker dineren of borrelen.
  • Museums MuZIEum (Nijmegen) en In het donker gezien (Velsen-Noord): Met een taststok en een blinde gids loop je een route in het donker.

Ik heb met diverse ziende vrienden en familieleden deze ervaringen gedeeld. Sommige vonden het heel confronterend, terwijl anderen er totaal geen moeite mee bleken te hebben.

Ervaringen van andere blinden en slechtzienden

De visueel gehandicapten die ik ken, leggen het ongeveer zo uit als dat ik het doe: voorbeelden geven die mensen een plaatje in hun hoofd geven. Er bestaan ook apps om enigszins te laten zien wat je ziet, zoals de ZIEN-app van Bartiméus. Verder is het voor slechtzienden mogelijk een bril te laten maken die mensen op kunnen zetten om te ervaren wat jij ongeveer ziet.

Ook nieuwsgierig?

Ben jij ook benieuwd naar hoe ik iets aanpak met mijn visuele beperking? Stuur me een bericht en misschien lees je het antwoord op jouw vraag in de volgende ‘Hoe doe je dat?’.

Deel dit bericht met je netwerk!

5 gedachten over “Hoe leg ik uit wat ik als blinde of slechtziende zie?

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.