Tikje Anders

In het voorjaar werd ik door Oogvereniging Noord-Holland benaderd met de vraag of ik het Zuiderzeemuseum wilde helpen als ervaringsdeskundige om hun wintertentoonstelling 2025-2026 toegankelijk te maken voor mensen met een visuele beperking. De klankbordgroep bestond uit drie mensen met verschillende oogaandoeningen. Het was een zeer fijne samenwerking en het museum nam veel van onze adviezen over.
Bij de officiële opening op 16 oktober werd ik zelfs gevraagd om dagvoorzitter te zijn. Hoe inclusief is dat!
Een reporter van het Noordhollands Dagblad wilde de fototentoonstelling bezoeken samen met een aantal mensen met een visuele beperking om er iets over te schrijven. Op woensdag 3 december bezocht ik samen met drie andere visueel beperkten en hun begeleiders de tentoonstelling. Het artikel verscheen op 5 december in de papieren krant en online. Omdat veel van mijn volgers die niet kunnen lezen, plaats ik hieronder de tekst.

Reportage Zien zonder ogen in het Zuiderzeemuseum

Door: Gerda Holla

Vrijdag 5 december 2025 Regio 3
Enkhuizen In het atrium van het Schathuys zijn op de palen die van vloer tot plafond lopen grote contrasterende witte stippen op ooghoogte geplaatst. De reden? De palen staan scheef en daar gaan slechtzienden die met hun blindenstok aan de onderkant voelen niet vanuit. Het is slechts een van de vele aanpassingen die zijn gedaan om mensen met een visuele beperking te laten genieten van de bijzondere expositie.

Vier thema’s

De fototentoonstelling met de thema’s klederdracht, visserij, feest en dorp kan door reguliere bezoekers worden bezocht. „En dat zijn jullie ook!”, houdt rondleidster Astrid haar vier blinde en slechtziende bezoekers op woensdagmiddag voor. Ze blijft praten zodat de slechtziende bezoekers haar stem kunnen volgen op weg naar de eerste expositiezaal.
Daar mogen de bezoekers met hun neus voor de levensgrote foto’s staan, terwijl Astrid op boeiende wijze vertelt wat daar allemaal op te zien is. Er zijn vooral veel aanpassingen gemaakt om de expositie interessant te maken voor blinden en slechtzienden. Zo zijn er bijvoorbeeld beeldvergroters: door over de foto te schuiven worden delen daarvan vele malen uitvergroot op een scherm.
Ook zijn er voel- en ruikobjecten, en reliëffoto’s voorzien van een bankje en een koptelefoon. Om te ervaren hoe dit gaat probeert de verslaggeefster met een blindenbril voor de dichte ogen zelf hoe dit werkt. De stem vertelt waar te voelen, maar ondanks dat ze vooraf de foto al even heeft gezien, gaat het al snel mis en weet ze niet waar ze zich bevindt op de foto. Bezoeker Sandra, die maatschappelijk blind is, herkent dit. „Ook als je het al hebt gezien, herken je het daarna niet als je het voelt. Het komt anders binnen.”

Koptelefoon met instructies

In een volgende zaal liggen enkele vastgeschroefde voorwerpen op tafel en probeert de journalist het opnieuw. Met wederom de instructies door de koptelefoon gaat dit verrassend goed. Een makelaar, dakpan en een muuranker met al hun details worden met hulp van de audiobeschrijving feilloos herkend.
Sandra bevoelt op dezelfde wijze een rijglijf. „Deze kon ik helemaal volgen, ik heb niks gemist”, zegt ze blij. „En ik ben er niet zo goed in dus dat is een compliment.”
Net als Sandra deelt ook Debby, die sinds haar drieëndertigste volledig blind is, haar ervaring. Als ze een reliëffoto bekijkt laat ze zien hoe de klankbordgroep waar ze deel van uitmaakte de expositie heeft verbeterd. De scherpe randjes die aanvankelijk op de foto zaten, zijn nu weggehaald. „De foto is nu veel beter voelbaar”, zegt ze tevreden. Daarnaast benadrukt ze het belang van duidelijke audiobeschrijvingen.
Terwijl ze een reliëffoto bevoelt, legt ze uit dat je sommige details, zoals de afstand tussen voor- en achtergrond, niet kunt voelen. „Ik vind deze reliëffoto’s natuurlijk veel fijner dan platte foto’s, maar nog liever heb ik 3D-objecten. Dan kun je tussenliggende afstanden voelen.”

Toegankelijke expositie

Om deze ervaringen mogelijk te maken, vertelt projectleider Manon Hees hoe het museum samenwerkte met de klankbordgroep en andere instellingen. „Het is heel intensief en vergt veel concentratie om dingen tot je te nemen als je het niet kunt zien”, legt ze uit. „Het onderwerp van de tentoonstelling maakt niet uit”, schetst ze. „Het is een kwestie van uitzoeken hoe je het voor iederéén toegankelijk kunt maken.” Daarvoor heeft ze gesprekken gehad met andere musea die haar voorgingen en ook heeft ze veel hulp gehad van de klankbordgroep, van wie enkelen ook deze middag het resultaat komen bekijken. „Het is een super eyeopener”, lacht ze om de wellicht verwarrende term, „„maar door hen word je gewezen op zaken waar je nooit over had nagedacht.”
Alle leden van de groep zijn bijzonder enthousiast over de tentoonstelling. Debby vindt de verhalen bij de foto’s net zo leuk als de foto’s zelf. De tijd is te kort om nu de hele expositie te bekijken, maar ze komt hier zeker nog eens terug. „De rest zie ik nog wel een keer.” Ook Sandra is vol lof over haar bezoek. „Het is knap hoe toegankelijk de expositie is gemaakt. Zo kunnen we alles volwaardig meemaken en het museum écht beleven.”

In het Zuiderzeemuseum is de tentoonstelling ’Voorbij de foto’ niet alleen te zien, maar ook letterlijk te beleven. Bezoekers met een visuele beperking ervaren het museum niet alleen met hun ogen, maar met al hun zintuigen.

’Voorbij de foto’

Er worden maandelijks rondleidingen georganiseerd voor bezoekers, ook voor bezoekers met een visuele beperking. Reserveren vooraf is noodzakelijk. Ook kunnen mensen met een visuele beperking zelf met een begeleider de tentoonstelling bezoeken.
De expositie ’Voorbij de foto’ is tot 6 april te zien in het Zuiderzeemuseum.

Foto’s (Marcel Rob):
Foto 1: Witte stippen op ooghoogte in het atrium.
Foto 2: Debby voelt een reliëffoto.

Citaten:
Citaat 1: ‘Het is knap hoe toegankelijk de expositie is gemaakt’
Citaat 2: ‘Ik vind deze reliëffoto’s natuurlijk veel fijner dan platte foto’s, maar nog liever heb ik 3D- objecten’

Bron: NoordHollands Dagblad, 5-12-2025, Door: Gerda Holla.

Nooit meer een Tikje Anders blog missen?

Volg Tikje Anders op social media en mis geen enkele blogupdate. Je vindt me op Facebook, Instagram en LinkedIn!

Wil je een seintje krijgen als er een nieuwe blogpost is? Vul dan je e-mailadres in onderaan deze pagina en klik op ‘Abonneren’ om updates rechtstreeks in je mailbox te ontvangen. Of volg Tikje Anders via de WhatsApp-community ‘Oog voor Elkaar’.